تحلیل اثرات رونقِ گردشگری بر توسعة پایدار شهر ساحلی بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی -مطالعه موردی

نویسنده

استادیار، گروه شهرسازی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.

10.22124/gscaj.2026.31249.1367

چکیده

رونق گردشگری، به‌ویژه در شهرهای ساحلی، نقش مهمی در ارتقای توسعة پایدار شهری ایفا می‌کند. این شهرها با برخورداری از منابع طبیعی و فرهنگی متعدد، پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران دارند. با این حال، فشار جمعیتی، ضعف زیرساخت‌های گردشگری و تهدیدات زیست‌محیطی، چشم‌انداز توسعه پایدار را در این مناطق با چالش مواجه می‌سازد. بررسی دقیق تأثیر گردشگری بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی شهر بوشهر می‌تواند راهنمایی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری فراهم کند. این پژوهش با بهره‌گیری از ترکیب روش تحلیل ساختاری_تفسیری (ISM) و  MicMac، به‌صورت کیفی و متکی بر نظر 100 نفر از خبرگان، اساتید و دانشجویان آگاه، به تحلیل اثرات رونق گردشگری بر توسعه پایدار شهر ساحلی بوشهر می‌پردازد. نوآوری این مطالعه در کاربرد تلفیقی این روش‌ها برای بررسی تعاملات پیچیده میان شاخص‌های کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی در زمینه گردشگری شهری و ارائه راهکارهای سیستمی جهت ارتقای کیفیت زندگی و پایداری اکولوژیکی شهرهای ساحلی نهفته است. نتایج نشان می‌دهد شاخص‌هایی نظیر «فروش کالاهای بومی (C1)»، «ایجاد فرصت‌های شغلی(C3)»، «بهبود سطح زندگی و خدمات برای اقشار جامعه‌ی میزبان(C4)»، «حفظ و احیای مشاغل سنتی(C5)» و.... ، در عین حال که نقش اثرگذار در شکل‌دهی سایر مؤلفه‌ها دارند، خود نیز به‌شدت متأثر از محیط عملکردی و ساختار کلان سیستم هستند، و لذا بالاترین اهمیت را دارند. آنچه در نهایت از تحلیل ساختاری استخراج می‌شود، ضرورت اتخاذ رویکردی تلفیقی و سیستمی است که در آن، رونق گردشگری نه صرفاً به‌مثابه یک هدف اقتصادی، بلکه به‌عنوان ابزاری در خدمت ارتقای کیفیت زندگی، پایداری اکولوژیکی، و انسجام اجتماعی شهرهای ساحلی در نظر گرفته شود.

تازه های تحقیق

- به‌کارگیری روش ISM و MicMac در تحلیل اثرات گردشگری ساحلی، نوآوری مهمی در مطالعات نواحی ساحلی محسوب می‌شود که امکان شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های کلیدی در توسعه پایدار شهرهای ساحلی را فراهم می‌آورد.

- تأکید بر نگرش سیستمی به گردشگری ساحلی، رویکردی نوین برای ارتقای کیفیت زندگی، پایداری زیست‌محیطی و انسجام اجتماعی در مناطق ساحلی است که می‌تواند الگوی مؤثری برای مدیریت یکپارچه این نواحی ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. آذر، عادل و بیات، کریم. (1387). طراحی مدل فرآیند محوری کسب و کار با رویکرد مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM). مدیریت فناوری اطلاعات، 1(1)، صص. 3-18.

    اداره کل راه و شهرسازی استان بوشهر. (۱۳۸۴). طرح مرمت و حفاظت از بافت تاریخی بوشهر (جلد پنجم). بوشهر، ایران.

    ابراهیم نیاسماکوش، سعید؛ خاکساری، علی؛ لطیفی، غلامرضا و دامادی، محمد. (1392). ارزیابی نقش گردشگری شهری در توسعه اقتصادی_محیطی شهر بابلسر. اقتصاد و مدیریت شهری، 1(3)، صص. 31-17.

    حقی، محمدرضا و حیدرزاده، احسان. (۱۴۰۱). راهبردهای ارتقاء ظرفیت گردشگری شهرهای ساحلی؛ مطالعه موردی شهر بوشهر. نشریه گردشگری شهری، 9(4)، صص.103-87.

    دادورخانی، فضیله؛ قرنجیک، عبدالمجید؛ قنبری نسب، علی و اکبری سامانی، ناهید. (1391). نقش گردشگری در توسعه‎ی اقتصادی بازارچه‎ی ساحلی شهرستان ترکمن.  پژوهشهای جغرافیای انسانی. 4(44)، صص. 128_111.

    رمضانیان، محمدرحیم؛ مرادی، محمود و سلطانی، فاطمه. (1394). تحلیل موانع تعامل‌پذیری فرهنگی در زنجیره تأمین صنعت خودرو با به کارگیری رویکرد مدل‌سازی ساختاری_تفسیری (ISM).  مجله علمی مدیریت فرهنگ سازمانی، 13(2)، صص. 391_369.

    سقایی، محسن؛ امینی‌نژاد، غلامرضا و صبوحی، غلامرضا. (1394). تأثیرات صنعت گردشگری بر توسعه اجتماعی_فرهنگی شهر بوشهر. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 5(18)، صص. 140_131.

    سجادی، ژیلا؛ رضویان، محمدتقی؛ حیدری، جهانگیر؛ و جمالی، حسین. (1397). نقش مدیریت شهری در توسعه پایدارگردشگری ساحلی از دیدگاه جامعه میزبان (مطالعه موردی شهر بوشهر). فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری. 9(33)، صص. 16_1.

    فنی، زهره؛ علیزاده طولی، محمد و زحمت کش، زینب. (1393). تاثیرات گردشگری بر توسعه پایدار شهری از نظر ساکنان (مورد مطالعه: جزیره قشم). فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری. 9(28)، صص. 72_39.

    یوسف جمالی، سوزان‌؛ متولی، صدرالدین؛ ملکشاهی، غلامرضا و رجبی، آزیتا. (1400) تحلیلی بر نقش گردشگری ساحلی در توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهرهای ساحلی بابلسر، نور و رویان). آمایش فضا و ژئوماتیک. ۲۵ (۴)، صص. 70_45.

    صفری نعمتیه، فرشته؛ رحیمی زاده، میثم و شهبازی، معصومه. (1404). شناسایی عوامل مؤثربر توسعة گردشگری ورزشی بین المللی مبتنی بر بازاریابی الکترونیک (مورد مطالعه: ورزش‌های ساحلی بندر چابهار).. مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی. (3)6-41-21.

    شرکت مهندسین مشاور شهر و برنامه. (1392). طرح تفصیلی شهر بوشهر. اداره کل راه و شهرسازی استان بوشهر.

    1. Kinseng, R. , Tonny, N. , Fredian, F. , Anna, M. , Amir, J. Stanford, R. (2018). Marine-tourism development on a small island in Indonesia: blessing or curse?. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 23(11), pp. 1062-1072.

    Ali, M., Ekawati, S. A., Taskirawati, I., Nur, D. S. A., Irfan, M., Nasaruddin, A. N., Zaira, M. R., & Hasnah, D. H. (2024). Sustainable coastal tourism: A comprehensive development strategies (Tanjung Bira and Lemo-lemo tourism area as a case study). International Journal of Sustainable Development and Planning, 19(7), 2075–2086.

    Atik, M. , Altan, T. , & Artar, M. (2010). Land Use Changes in Relation to Coastal Tourism Developments in Turkish Mediterranean. Polish J. of Environ. Stud. 19(1), pp. 21-33.

    Alrwajfah, M. M. , Almeida-García, F. ,& Cortés-Macías, R. (2019). Residents’ Perceptions and Satisfaction toward Tourism Development: A Case Study of Petra Region, Jordan, Sustainability, 1(19), pp. 1-19.

    Caffyn, A. ,  & Jobbins, G. (2003). Governance Capacity and Stakeholder Interactions in the Development and Management of Coastal Tourism: Examples from Morocco and Tunisia. Journal of Sustainable Tourism, 11(2-3), pp. 224-245.

    Carvache-Franco, W. , Carvache-Franco, M. , & Hernández-Lara, A. (2021). From motivation to segmentation in coastal and marine destinations: a study from the Galapagos Islands. Ecuador, Current Issues In Tourism, 24(16), pp. 1-17.

    Cerqua, A. (2017). The signalling effect of eco-labels in modern coastal tourism. Journal of Sustainable Tourism, 25(8), pp. 1159-1180.

    Coccossis, H. , & Koutsopoulou, A. (2020). Measuring and monitoring sustainability of coastal tourism destinations in the Mediterranean. Tourism, 68(4), pp. 482 – 498.

    Dimitrovski, D. , Lemmetyinen, A. , Nieminen, L. , & Pohjola, T. (2021). Understanding coastal and marine tourism sustainability - A multi-stakeholder analysis. Journal of Destination Marketing & Management, 19(1), pp. 1-12.

    Duan, P. , Cao, Y. , Wang, Y. , & Yin, P. (2022). Bibliometric Analysis of Coastal and Marine Tourism Research from 1990 to 2020. Journal of Coastal Research, 38(1), pp. 229–240.

    Faramaki, A. (2012). A Supply-Side Evaluation of Coastal Tourism Diversification: The Case of Cyprus. Tourism Planning & Development, 9(2), pp. 183– 203.

    Ghosh, T. (2011). Coastal Tourism: Opportunity and Sustainability. Journal of Sustainable Development, 4(6), pp. 67-71.

    Hall, C. M. (2001). Trends in ocean and coastal tourism: the end of the last frontier?. Ocean & Coastal Management, 44(1), pp. 601-618.

    Hanafiah, M. H. , Jamaluddin, M. R. , & Kunjuraman, V. (2021). Qualitative assessment of stakeholders and visitors perceptions towards coastal tourism development at Teluk kemang, port dickson. Malaysia Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 35(1), pp. 1-9.

    Jarratt, D. , & J. Davies, N. (2020). Planning for Climate Change Impacts: Coastal Tourism Destination Resilience Policies. Tourism Planning & Development, 17(4), pp. 423-440.

    Kabil, M. , Priatmoko, S. , Magda, R. , & David, L. , D. (2021). Blue Economy and Coastal Tourism: A Comprehensive Visualization Bibliometric Analysis. Sustainability, 13(3), pp. 1-25.

    Kim, G. S. , Chun, J. , Kim, Y. , & Kim, C. (2021), Coastal Tourism Spatial Planning at the Regional Unit: Identifying Coastal Tourism Hotspots Based on Social Media Data, International Journal Of Geo-Information, 10(167), pp. 1-20.

    Liu, J. , An, K. , & Jang, S. (Shawn). (2020). A model of tourists’ civilized behaviors: Toward sustainable coastal tourism in China. Journal of Destination Marketing & Management, 16(10), pp. 1-10.

    1. Klein, Y. , & Osleeb, J. (2010). Determinants of Coastal Tourism: A Case Study of Florida Beach Counties, Journal of Coastal Research, 26(6), pp. 1149-1156.

    Lukoseviciute, G. , & Panagopoulos, T. (2021). Management priorities from tourists’ perspectives and beach quality assessment as tools to support sustainable coastal tourism. Ocean and Coastal Management, 208(10), pp. 1-11.

    Lu, X. , Yao, S. , Fu, G. , Lv, X. , & Mao, Y. (2019). Dynamic simulation test of a model of ecological system security for a coastal tourist city. Journal of Destination Marketing & Management, 13(1), pp. 73-82.

    Maione, C. (2021). Quantifying plastics waste accumulations on coastal tourism sites in Zanzibar, Tanzania. Marine Pollution Bulletin, 168(12), pp. 1-8.

    1. Papageorgiou, A. ( 2019), Developing a Sufficient and Effective Coastal Tourism Model, TOLEHO, 1(1), pp. 29-34.

    Onofri, L. , & Nunes, A. L. D. P. (2013). Beach ‘lovers’ and ‘greens’: A worldwide empirical analysis of coastal tourism. Ecological Economics, 88(1), pp. 49-56.

    Pafi, M. , Flannery, W. , Murtagh, B. 2020,  Coastal tourism, market segmentation and contested landscapes, Marine Policy, Volume 121(1), pp. 1-10.

    Panwanitdumrong, K. , & Chen, C. L. (2021). Investigating factors influencing tourists' environmentally responsible behavior with extended theory of planned behavior for coastal tourism in Thailand. Marine Pollution Bulletin, 169(11), pp. 1-12.

    Papageorgiou, M. (2016). Coastal and marine tourism: A challenging factor in Marine Spatial Planning, Ocean & Coastal Management, 129(1), pp. 44-48.

    Pegu, D. , & Goswami, S. (2020), Tourism Entrepreneurship and its Impact on Women in Assam in North East India: A Review of Studies, Journal of Tourism, 3(1), pp. 70-81.

    Santos-Lacueva, R. , Anton Clavé, S. , & Saladié, Ò. (2017) The Vulnerability of Coastal Tourism Destinations to Climate Change: The Usefulness of Policy Analysis. Sustainability, 9(2), pp. 1-19.

    Scott, D. , Charles Simpson, M. , & Sim, R. (2012). The vulnerability of Caribbean coastal tourism to scenarios of climate change related sea level rise. Journal of Sustainable Tourism, 20(6), pp. 883-898.

    Suryawan, I. W. K., Rahman, A., Suhardono, S., Sutrisno, A. D., Nguyen, V. V., & Lee, C.-H. (2025). Evaluating tourist preferences influences on renewable energy initiatives in coastal tourism settings. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 212, 104148.

    Sohn, J. , Alakshendra, A. , Kim, H. , Kim, K. , & Kim, H. (2021). Understanding the New Characteristics and Development Strategies of Coastal Tourism for Post-COVID-19: A Case Study in Korea. Sustainability, 13(7), pp. 1-13.

    Tipu Sultan, M. Sharmin, F. , Badulescu, A. , Stiubea, E. , & Xue, K. (2021). Travelers’ Responsible Environmental Behavior towards Sustainable Coastal Tourism: An Empirical Investigation on Social Media User-Generated Content. Sustainability, 13(56), pp. 1-19.

    Tovar-Sánchez, A. , Sánchez-Quiles, D. ,& Rodríguez-Romero, A. (2019). Massive coastal tourism influx to the Mediterranean Sea: The environmental risk of sunscreens, Science of the Total Environment, 656(1), pp. 316-321.

    Visbech A. , Marie, I. , Blichfeldt, S. , Bodil, J. Liburd, J. (2018), Sustainability in coastal tourism development: an example from Denmark, Current Issues in Tourism, 21(12), pp. 1329-1336.

    Williams, S. J. (2013). Sea-Level Rise Implications for Coastal Regions. Journal of Coastal Research, 63(1), pp. 184-196.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار