برنامه‌ریزی فضایی توسعه اقتصاد شهرهای دریامحور با رویکرد گردشگری ورزش‌های ساحلی و آبی (مورد مطالعه: فرح آباد ساری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی -مطالعه موردی

نویسندگان

1 استاد، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22124/gscaj.2026.29821.1346

چکیده

در سال‌های اخیر، گردشگری ورزشی به‌عنوان یکی از شاخه‌های نوین و جذاب صنعت توریسم، نقش فزاینده‌ای در انتخاب مقاصد گردشگری ایفا کرده است. در این میان، ورزش‌های ساحلی و آبی به‌ویژه در نواحی برخوردار از منابع طبیعی دریایی، به‌دلیلماهیت هیجانی، تفریحی و سلامت‌محور خود، مورد استقبال فزاینده گردشگران قرار گرفته‌اند. سواحل آبی دریاها به‌عنوان بستر طبیعی این نوع گردشگری، از ظرفیت بالایی در توسعه اقتصادی و جذب گردشگر برخوردارند. استان مازندران، با بهره‌مندی از موقعیت جغرافیایی ممتاز و مجاورت با دریای خزر، یکی از مستعدترین مناطق کشور برای توسعه گردشگری ورزش‌های ساحلی و آبی به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که می‌تواند در اولویت انتخاب مقاصد سفر گردشگران داخلی و خارجی قرار گیرد. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه اقتصاد شهرهای دریامحور با رویکرد گردشگری ورزش­های ساحلی و آبی در منطقه فرح­آباد ساری است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، از نوع تحقیقات توصیفیتحلیلی و به لحاظ رویکرد پژوهش، استقرایی است. برای جمع‌آوری اطلاعات لازم، از دو روش اسنادی (کتابخانه­ای) و پیمایشی (میدانی) استفاده شده است. شاخص­های مورد استفاده در این پژوهش شامل: توسعه اقتصادی و گردشگری ورزش­های ساحلی و آبی (جاذبه­های گردشگری، امکانات و زیر ساخت­ها، نیروی انسانی- مدیریت، اجتماعی-فرهنگی) است. جهت تجزیه‌وتحلیل داده­های پرسش‌نامه از نرم­افزار آماری SPSS و از آزمون­های همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و از نرمافزار آموس جهت شناسایی مهم­ترین عوامل از تحلیل عاملی استفاده شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که میان متغیرهای پژوهش، رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد و این متغیرها بر یکدیگر اثرگذار هستند. همچنین نتایج تحلیل استاندارد بارهای عاملی مؤثر در توسعه اقتصاد شهرهای دریامحور با رویکرد گردشگری ورزش­های ساحلی و آبی نشان داد که ضرایب عاملی 5 عامل (متغیرهای پژوهش)، مثبت بوده و در سطح معناداری 0/05 تأیید شده است؛ بنابراین تمامی عامل­ها نقش اثرگذاری در توسعه اقتصاد شهرهای دریامحور با رویکرد گردشگری ورزش­های ساحلی و آبی فرح­آباد ساری دارند.

تازه های تحقیق

- نقش گردشگری ورزش‌های ساحلی و آبی در توسعه اقتصادی و اجتماعی شهرهای ساحلی.

- لزوم مدیریت اصولی برای پیشگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی و فشار معیشتی بر جوامع محلی.

- ظرفیت بالای استان مازندران برای تبدیل شدن به قطب گردشگری ورزش‌های آبی و ساحلی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آریان­کیا، مصطفی (1402). ارزیابی توان گردشگری روستای تاریخی سیف­آباد قدیم شهرستان کازرون در راستای توسعه و ارتقای گردشگری پایدار، جغرافیا و روابط انسانی، 6(1)، صص. 241-219.
آریان­کیا، مصطفی، رضایی­کلاکی، فاطمه و قربان­زاده­زعفرانی، سیده­زلیخا (1402). سطح­بندی و ارتقای شاخص­های کمی و کارکرد سکونت در راستای برنامه­ریزی راهبردی و پایداری مسکن شهری (مورد مطالعه: محله ارامنه منطقه 7 شهرداری تهران)، اقتصاد و برنامه­ریزی شهری، 4(3)، صص. 141-118.
ادیبی، بهناز و ایلانلو، مریم (1399). سنجش و ارزیابی کیفیت ذهنی زندگی در شهرهای ساحلی (مطالعه موردی: بندر امام خمینی)، مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 1(1)، صص. 89-112.
پوراحمد، احمد. زیاری، کرامت اله. فرهودی، رحمت اله. زنگنه شهرکی، سعید و لدنی، عباس (1402). مدیریت یکپارچه نواحی ساحلی با رویکرد حکمروایی خوب (نمونه موردی: جزیره کیش)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 23(68)، صص. 277-259.
تابش، سعید، رحمانی­گرجی، محدثه، نصرالله­زاده، فاطمه و دوستی، مرتضی (1398). شناسایی فرصت­ها و بهره­گیری از آنها در جهت توسعه­ی ورزش­های آبی و ساحلی شهرستان بابلسر، علوم و فنون دریایی، 18(3)، صص. 60-43.
حسنیان، راضیه (1401). بررسی عوامل مؤثر در توسعه ورزش­های ساحلی بر گردشگری سواحل مکران (مطالعه موردی: چابهار)، هشتمین همایش ملی علوم ورزشی و تربیت بدنی ایران. تهران.
درویشی، ابوالفضل، دوستی، مرتضی و باقریان، بهزاد (1398). موانع سیاسی توسعه گردشگری ورزش­های ساحلی استان مازندران، علوم و فنون دریایی، 18(1)، صص. 24-10.
رحمانی، محدثه و دوستی، مرتضی (1400). مدل­سازی رابطه ادراک کیفیت خدمات با رضایتمندی و تمایل به بازگشت به سواحل دریای خزر (مطالعه موردی: المپیاد ورزش­های آبی و ساحلی بابلسر)، آموزش علوم دریایی، 8(24)، صص. 44-35.
رضائی، مرتضی، حاجی­پور، حجت و اویسی کهخا، رضا (1401). تبیین تأثیرات گردشگری ورزش ساحلی در اقتصاد شهر چابهار، اولین همایش ملی مدیریت ورزشی با رویکرد سلامت سازمانی. اردبیل.
رورده، همت اله، منصوری، میلاد و صفرراد، طاهر (1403). واکاوی تأثیر گسترش شهری بر تغییرات مکانی جزیره­ی حرارتی شهر ساری، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 11(38)، صص. 215-240.
زیاری، کرامت­اله، رضوانی، محمدرضا و فردوسی، سجاد (1399). تعیین ظرفیت تحمل فیزیکی-اکولوژیکی گردشگری ساحلی و تأثیرپذیری آن از میزان رضایت­مندی گردشگران (مطالعه موردی: بندر گز)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، 22(6)، صص. 202-189.
زیای، کرامت­اله و رضوی، سیده معصومه (1402). توسعه منطقه­ای دریامحور با تأکید بر توسعه فضاها و اماکن ورزشی، شهر (مورد مطالعه: بندر انزلی)، دهمین کنفرانس ملی و سومین کنفرانس بین­المللی برنامه­ریزی شهری مدیریت شهری. مشهد.
سایبانی، حمیدرضا، رضایی سرخایی، فیروزه و سوادی، مهدی (1401). تدوین مدل مدیریت مقصد گردشگری با تأکید بر ورزش‌های ساحلی (مطالعه موردی: شهرهای ساحلی هرمزگان)، مجله گردشگری شهری، 9(1)، صص. 31-17.
سایبانی، حمیدرضا، رضایی­سرخایی، فیروزه و سوادی، مهدی (1400). عوامل مؤثر در مدیریت توسعه­ی گردشگری ورزشی با رویکرد ورزش­های ساحلی در استان هرمزگان، علوم ورزش، 13(41)، صص. 217-201.
سلیمی، مهدی، میرزایی، سمانه و رحیمی­سرشبادرانی، قاسم (1402). آینده­نگاری راهبردی کارآفرینی در صنعت ورزش ایران، مدیریت فرهنگ سازمانی، 21(1)، صص. 74-61.
عابدی، محبوبه، فرزان، فرزام، دوستی، مرتضی و هنرور، افشار (1400). موانع توسعه گردشگری ورزش­های آبی-ساحلی در ایران، مطالعات مدیریت گردشگری، 16(54)، صص. 234-203.
عاشوری، تقی، دوستی، مرتضی، رضوی، سیدمحمدحسین و حسینی، ابوالحسن (1401). شناسایی فرصت­های کارآفرینانه در صنعت ورزش با رویکرد ورزش قهرمانی، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 21(55)، صص. 210-183.
غلامی، سارا، رستمی، یگانه و متولی، صدرالدین (1402). تحلیلی بر مؤلفه­های ایمن سازی بافت فرسوده شهری با رویکرد اکولوژیک (مطالعه موردی: شهر ساری)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، انتشار آنلاین از تاریخ 23 دی 1402.
کلانتری، محسن و نظری، مریم (1402). بررسی عوامل مؤثر بر ردپای اکولوژیکی شهری ساری، جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 34(2)، صص. 36-17.
گلستانی، علیرضا و زیارتی، مصطفی (1401). مروری بر مدیریت گردشگری با تأکید بر ورزش ساحلی در جنوب کشور، مطالعات تربیت بدنی و علوم ورزشی، 7(2)، صص. 8-1.
Aghdash, V. M. (2023). Strategic alliances for the development of sport tourism products: the case of the Portuguese nautical stations (Doctoral dissertation).
Carvache-Franco, M., Alvarez-Risco, A., Carvache-Franco, W., Carvache-Franco, O., Estrada-Merino, A., & Rosen, M. A. (2021). Coastal cities seen from loyalty and their tourist motivations: A study in Lima, Peru. Sustainability, 13(21), pp. 11575. https://doi.org/10.3390/su132111575
Diakomihalis, M.N. (2007). Chapter 13 Greek Maritime Tourism: Evolution, Structures and Prospects. Res. Transp. Econ, 21, pp. 419–455.
González-García, R. J., Mártínez-Rico, G., Bañuls-Lapuerta, F., & Calabuig, F. (2022). Residents’ perception of the impact of sports tourism on sustainable social development. Sustainability, 14(3), pp. 1232. https://doi.org/10.3390/su14031232
Higham, J., & Hinch, T. (2018). Sport tourism development, Channel view publications, University of Central Lancashire, UK.
Honey, M.; Krantz, D. (2007). Global Trends in Coastal Tourism; Center on Ecotourism and Sustainable Development: Washington, DC, USA.
Kong, Y., & Liu, J. (2021). Sustainable port cities with coupling coordination and environmental efficiency. Ocean & Coastal Management, 205, 105534, pp. 1-13. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2021.105534
Liu, Y., Lai, L., & Yuan, J. (2020). Research on Zhanjiang's Leisure Sports Tourism Development Strategy in Coastal Recreational Areas. Journal of Coastal Research, 111(SI), pp. 248-252. https://doi.org/10.2112/JCR-SI111-044.1
Lloret, J., Gómez, S., Rocher, M., Carreño, A., San, J., & Inglés, E. (2023). The potential benefits of water sports for health and well-being in marine protected areas: A case study in the Mediterranean. Annals of Leisure Research, 26(4), pp. 601-627. https://doi.org/10.1080/11745398.2021.2015412
Morfoulaki, M., Myrovali, G., Kotoula, K. M., Karagiorgos, T., & Alexandris, K. (2023). Sport Tourism as Driving Force for Destinations’ Sustainability. Sustainability, 15(3), pp. 2445. https://doi.org/10.3390/su15032445
Orams, M.; Lueck, M. (2016). Coastal tourism. In Encyclopedia of Tourism; Jafari, J., Xiao, H., Eds.; Springer: Cham, Switzerland; pp. 157–158.
Pittman, S. J., Rodwell, L. D., Shellock, R. J., Williams, M., Attrill, M. J., Bedford, J., ... & Rees, S. E. (2019). Marine parks for coastal cities: A concept for enhanced community well-being, prosperity and sustainable city living. Marine Policy, 103, pp. 160-171. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2019.02.012
Skaržauskienė, A., Labanauskaitė, D., & Timonina-Mickevičienė, A. (2022). Development of marina services in the context of sustainable water and coastal tourism. Knowledge, 2(4), pp. 652-662.  https://doi.org/10.3390/knowledge2040037
Tien, N. H., Trang, T. T. T., Diem, D. L., & Ngoc, P. B. (2021). Development of Tourism in South Central Coastal Provinces of Vietnam. PalArch's Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 18(08), pp. 1408-1427.
Wei, Q., & Zhao, Z. (2020). Research on evaluation of coastal city water sports tourism resources based on set pair analysis. Journal of Coastal Research, 115(SI), pp. 190-192. https://doi.org/10.2112/JCR-SI115-059.1
Widianingsih, I., Abdillah, A., Herawati, E., Dewi, A. U., Miftah, A. Z., Adikancana, Q. M., ... & Sasmono, S. (2023). Sport tourism, regional development, and urban resilience: a focus on regional economic development in Lake Toba District, North Sumatra, Indonesia. Sustainability, 15(7), 5960. https://doi.org/10.3390/su15075960
Yang, Y., Gong, Y., & Li, B. (2020). The development of marine sports tourism based on experience economy. Journal of Coastal Research, 112(SI), pp. 106-108. https://doi.org/10.2112/JCR-SI112-031.1
Zhang, W., Chang, W. J., Zhu, Z. C., & Hui, Z. (2020). Landscape ecological risk assessment of Chinese coastal cities based on land use change. Applied Geography, 117, pp. 1-9. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2020.102174
Zuo, Y., Chen, H., Pan, J., Si, Y., Law, R., & Zhang, M. (2021). Spatial distribution pattern and influencing factors of sports tourism resources in China. ISPRS International Journal of Geo-Information, 10(7), pp. 428. https://doi.org/10.3390/ijgi10070428