ارزیابی توانمندی‌ها و محدودیت‌های ژئومورفولوژیک و نقش آن در توسعه فیزیکی شهر (مورد مطالعه: شهر ساحلی بندرعباس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لارستان، لارستان، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لارستان، لارستان، ایران.

چکیده

در پژوهش حاضر، فرایندها و پدیدههای ژئومورفولوژیک شهر بندرعباس و توسعهای که طی سال های 1370-1400 داشته است، مورد بررسی قرار گرفت.  داده­های مورد نیاز از منابع مختلف و همچنین دادههای سنجش از دور جمعآوری شده و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، به لایههای اطلاعاتی مورد نیاز تبدیل شدند که شامل لایه های زلزله، نزدیکی به کانون زلزله، سیل و آبگرفتگی، ریزش سنگ، زمین لغزش، گسل، نشست زمین، جزر ومد، امواج و طوفان‌های دریایی، طوفان‌های گرد و غبار با منشا خارجی، فرسایش بادی، پیشروی و پسروی دریا می­باشد. در ادامه جهت هم طیف نمودن لایهها، با استفاده از تئوری منطق فازی، لایهها استانداردسازی شدهاند. جهت استخراج ارزش نسبی هریک از لایهها در مشخص نمودن پهنه­های ژئومورفولوژیکی، از روش تحلیل سلسله مراتبی (Fuzzy ANP) استفاده  شده­است. پس از ارزش­گذاری نسبی لایه­های اطلاعاتی، به روی­هم­­گذاری لایه­ها با استفاده از روش وزن دهی جمعی ساده (SAW)  اقدام گردید. همچنین به منظور بررسی میزان خطی در قسمت های گسترش یافته شهر در دهه های اخیر، ابتدا میزان گسترش فیزیکی شهر در سال های 1370 تا 1400 از تصاویر ماهواره­ای لندست استخراج گردید و پس از مطابقت با نقشه­های کاربری اراضی، روند گسترش فیزیکی شهر در بازه زمانی مورد نظر مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از روش Crosstab استفاده گردید. نتایج حاصل از بررسی روند گسترش شهری در بازه زمانی مورد نظر نشان می‌دهد که بیشترین گستردگی شهری در پهنههایی بوده است که قابلیت ژئومورفولوژیکی کمتری دارند و این نیازمند مدیریت بیشتر در جهت دهی توسعه فیزیکی شهر بندرعباس در پهنه های با قابلیت ژئومورفولوژیک مناسب است.

تازه های تحقیق

  • پدیده‌های ژِئومور فولوژیک موثر در توسعه فیزیکی شهر بندر عباسعبارتند از زلزله . سیل .ریزش سنگ. زمین لغزش.  گسل. نشست زمین.  شیب. جزر ومد.  امواج و طوفان‌های دریایی. طوفان و گرد وغبار.  فرسایش بادی
  • نیمه جنوبی و جنوب غربی شهر بندر عباساز حداقل خطرات ژئومور فولوژی برخوردار است و دارای بستر مناسب برای گستردگی فضایی شهر می باشد.
  • اراضی واقع در منطقه 3 وهم چنین محلات قدیمی و بافت فرسوده شهر بندر عباسکه در نوار ساحلی  مرکزی و شرق بند رعباس قرار دارد برای توسعه مناسب نیست و از خطرات ژئومور فولوژیکی بالایی برخوردار می باشد.
  •  

کلیدواژه‌ها

موضوعات


بیرانوند، حجت اله؛  عباسی، حامد؛ سیف، عبداله سیف و بابلی موخر ،حمید. (1398). شناسایی تنگناهای ژئومورفولوژیکی در مکان گزینی و توسعه کالبدی شهر خرم آباد با تاکید بر شاخص های نئوتکتونیکی. فضای جغرافیایی، 18(65)، صص.213 – 191.
پطروسیان، هستی و دانه کار، افشین. (1391). شناسایی معیارهای موثر در توزیع مکانی جنگل های مانگرو (مطالعه نمونه: جنگل های حرا).  محیط زیست، 53(4)، صص. 81-90.
جعفرنیا، شهرام  و اکبری نیا، مسلم. (1393). بررسی توزیع مکانی برخی از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و آب جنگل های مانگرو جزیره قشم با استفاده از زمین آمار،  جنگل و صنوبر ایران، 22 (4)، صص. 673-686.
جعفرنیا، شهرام؛ حجتی، سید محمد و کوچ، یحیی. (1391). تأثیر خصوصیات خاک و آب بر مشخصه های رویشی درختان حرا در رویشگاه قشم استان هرمزگان، علوم محیطی، 9(4)، صص. 148-133.
جعفری، شیرکو؛ ساکیه، یوسف؛ دژکام، صادق؛ علویان پطرودی، سمیه السادات؛ یعقوب‌زاده، مریم و دانه کار، افشین. (1392). تدوین راهبردهای مدیریتی حفاظت از تالاب‌ میانکاله با استفاده از تجزیه و تحلیل SWOT.  اکوبیولوژی تالاب، 5 (16)، صص. 5-18.
جهانی شکیب، فاطمه؛ دانه کار، افشین؛ عالی پور، مهدی و یوسفی، الهام. (1394). برنامه ریزی استراتژیک آموزشی گروه محیط زیست دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.  محیط زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران، 68(2)، صص. 212-201.
رنجبر باروق، زهرا؛ قنواتی، عزت الله؛ کمانرودی کجوری، موسی و احمدابادی، علی. (1402). بررسی نقش ژئومورفولوژی در ارزیابی توان محیطی توسعه شهری با استفاده از روش امتیازدهی منطق ترجیح مبتنی بر GIS مطالعه موردی: کلان‌ شهر کرج. پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، 11(4)، صص84-108.
زند مقدم، محمدرضا. (1399). بررسی نقش توانمندی ها و محدودیت های ژئومورفولوژیک در تولید فضای شهر با استفاده از GIS، (مطالعه موردی: شهر سمنان)، جغرافیا و مطالعات محیطی،9(33)، صص. 68-53.
عفیفی، محمد ابراهیم. (1402). پهنه بندی مناطق مستعد توسعه شهری با تاکید بر محدودیت و مخاطرات ژیومورفولوژیکی مطالعه موردی شهر شیراز، مخاطرات  محیط طبیعی، 12(35)، صص.1-20.
قربانی، محمد صدیق؛ علیمردانی، مسعود؛ ویسی، فرزاد و قربانی، رامین. (1397). تحلیلی بر کارکرد و نقش عوامل طبیعی در مکان گزینی و گسترش کالبد شهری) مطالعه موردی: شهر کامیاران، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، 13(2) ،صص. 505-527.
قرقانی پور، سمیه؛ شهریار، علی و شریفی پیجون، محمد. (1402). بررسی نقش عوامل ژئومورفولوژی بر توسعه فیزیکی شهر شهرضا، مطالعات جغرافیایی مناطق جغرافیایی مناطق خشک، 14(52)، صص.97-115.
موحد، علی؛ حاتمی، داود؛ بهروج، فاطمه؛ پویش، زبیده و دولتشاهی، زینب. (1401). بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر (مطالعه موردی: شهر زاهدان)، جغرافیا و روابط انسانی، 4(4)،  صص. 636-619.
Albrecht, J. N. (2010). Challenges in Tourism Strategy Implementation in Peripheral Destinations– The Case of Stewart Island, New Zealand. Tourism and Hospitality Planning & Development, 7(2), pp. 91- 110.
Arifanti, V. B., Sidik, F., Mulyanto, B., Susilowati, A., Wahyuni, T., Yuniarti, N., & Novita, N. (2022). Challenges and strategies for sustainable mangrove management in Indonesia: a review. Forests, 13(5), 695.
Arsic, S., Nikolic, D., & Zivkovic, Z. (2017). Hybrid SWOT - ANP - FANP model for prioritization strategies of sustainable development of ecotourism in National Park Djerdap, Serbia. Forest Policy and Economics, 80, 11-26.
Arsic, S., Nikolic, D., Mihajlovic, I., Fedajev, A., & Zivkovic, Z. (2018). A new approach within ANP-SWOT framework for prioritization of ecosystem management and case study of National Park Djerdap, Serbia. Ecol. Econ, 146, 85–95.
Ashok, S., Tewari, H. R., Behera, M. D., Behera, M. D & Majumdar, A. (2017). Development of ecotourism sustainability assessment framework employing Delphi, C&I and participatory methods: A case study of KBR, West Sikkim, India. Tourism Management Perspectives, 21, pp. 24-41.
Biłozor A, Cieślak I, & Czyża S.(2020). An analysis of urbanisation dynamics with the use of the fuzzy Set theory- A case study of the City of Olsztyn. Remote Sens. 12(11):1784.
Cvetković, M., Brankov, J., Ćurčić, N., Pavlović, S., Dobričić, M., & Tretiakova, T. N. (2023). Protected Natural Areas and Ecotourism—Priority Strategies for Future Development in Selected Serbian Case Studies. Sustainability, 15(21), 15621.
Garcia, P. M. B, Augustin, C. H. R. R, & Casagrande, P.B. .(2019). Geomorphological index as support to urban planning. Mercator, Fortaleza, 19, e19003. dec. doi:10.4215/rm2020.
Hassan, A., Almatar, MG., & Torab, M. (2020).Environmental urban plan for Failaka Island, Kuwait: a study in urban geomorphology. Sustainability. 2020;12:7125.
Hegazy, I., Helmi, M., Qurnfulah, E., Naji, A., & Samir Ibrahim, H. (2021). Assessment of urban growth of Jeddah: towards a liveable urban management. International Journal of Low-Carbon Technologies, 16(3), 1008-1017.
Kanga, S., Singh, S.K., Meraj, G., Kumar, A., Parveen, R., Kranjčić, N., & Durin, B. (2022).Assessment of the Impact of Urbanization on Geoenvironmental Settings Using Geospatial Techniques: A Study of Panchkula District, Haryana. Geographies, 2, 1-10.
Kilicoglu, C., Cetin, M., Aricak, B., & Sevik, H (2021).Integrating multicriteria decision-making analysis for a GIS-based settlement area in the district of Atakum, Samsun, Turkey. Theor Appl Climatol. 143:379–388.
Niang, AJ., & Ascoura, I. (2020) L’urbanisation des zones côtières: utilisation des sols, implications morphologiques et environnementales. Le cas de la ville de Jeddah. Egypt J Environ Change. 12(2), 56–80.
Rai, K. (2021).Urban Sprawl analysis using GIS Application of Bhagur City. Int J Res Appl Sci Eng Technol. 9, 861–868.
Tsatsaris, A., Kalogeropoulos, K., & Stathopoulos, N. (2021). Geoinformation Technologies in support of Environmental hazards monitoring under Climate Change: An extensive review. ISPRS Int J Geoinf, 10(2):94.
UN-Habitat, (2019). Saudi Cities Report 2019, Ministry of Municipal and Rural Affairs, 2019 King Fahd National Library Cataloging-in-Publication Data, Riyadh; 2019. 234 pages. https://unhabitat.org/saudi-cities-report-2019, last accessed 03 October 2021
Wierzbick,G., Ostrowski,P., Bartold,P., Bujakowski, F., Falkowski, T., Osiński,P. (2021). Urban geomorphology of the Vistula River valley in Warsaw. Journal of Maps,17(4),170-185.
Xu, T., Gao, J. (2021).Controlled urban sprawl in Auckland, New Zealand and its impacts on the natural environment and housing affordability. Comput Urban Sci. 1(16), 1-12.