دانشگاه گیلان مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی 2783-1191 7 1 2026 03 21 Explaining the Spatial Distribution and Typology of Citizens’ Reactions to Crime and Norm violation in Urban Spaces of Bandar Abbās تبیین پراکنش‌فضایی و گونه‌شناسی واکنش‌های شهروندان به جرائم و هنجارشکنی در فضاهای ‌شهری بندرعباس 81 100 9610 10.22124/gscaj.2026.30286.1351 FA امیرحمزه شهبازی استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان ، زاهدان، ایران. Journal Article 2025 04 11 This study first evaluated the diverse perceptions of citizens regarding norm violation and crime in urban spaces. In the second step, it classified and analyzes citizens’ reactions, and in the third step, it explained the spatial, social, and economic dimensions of the various meaningful reactions exhibited by citizens in the urban spaces of Bandar Abbās. The research was applied in nature and conducted through a descriptive–analytical method. Data were collected using a survey approach (researcher-made questionnaire and two-stage random sampling) with a sample size of 407 respondents. The data were then analyzed and tested using non-parametric inferential statistical models, including Kruskal–Wallis, Kendall’s Tau-c and Tau-b, Chi-square, Spearman, Kolmogorov–Smirnov, Shapiro–Wilk, and cross-tabulation. In response to three types of violations i.e., damaging green spaces, littering, and vandalizing bus stops and signage, 60% to 80% of citizens selected the options “doing nothing” or “only giving a verbal warning.” However, when reacting to three other offenses, ranging from minor to severe (verbal harassment and catcalling, hooliganism, and harassment involving physical threat toward families), only 38%, 10%, and 4% of citizens, respectively, chose “doing nothing” or “only giving a warning.” Analysis of the relationship between education level and reactions to verbal harassment (catcalling) indicated that 52% of illiterate respondents, and 0% of individuals with a doctoral degree, were willing to engage in confrontation (limited or full). The confrontation readiness index regarding catcalling was 70% among very low-income groups and 18% among very high-income groups. Spatial distribution of reactions to hooliganism and family-related harassment showed that 82% of residents in very low-income neighborhoods and 10% in very high-income neighborhoods preparedness for full or limited confrontation conflict. Variables such as literacy, employment, social class, neighborhood socio-economic level, and place of birth were significant determinants of citizens’ reactions, ranging from complete avoidance to full confrontation. این پژوهش، در گام اول، ادراک متفاوت شهروندان از هنجارشکنی وجرم درفضای‌شهری را ارزیابی و در‌مرحله دوم، واکنش‌های شهروندان را گونه‌شناسی وتحلیل نموده و درگام سوم، به تبیین فضایی، اجتماعی و اقتصادی واکنش‌های گوناگون و معنی‌دار شهروندان در فضای شهری بندرعباس پرداخته است. روش تحقیق: این پژوهش، ماهیتا کاربردی و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده و داده‌ها به روش پیمایشی (پرسشنامه محقق‌ساخت و نمونه‌گیری تصادفی دومرحله‌ای)، باحجم نمونه 407 واحد، گردآوری شده است. سپس با مدل‌های استنباط‌آماری ناپارامتریک (کروسکال والیس، کندال‌تائو سی، کندال‌تائو بی، کای‌دو، اسپیرمن، کولموگروف ‌سمیرنوف و شاپیرو ویلک وجدول‌‌متقاطع) تحلیل وآزمون گردیده است. یافته‌ها: شهروندان در واکنش به 3 نوع تخلف (تخریب فضای‌سبز، ریختن‌زباله، تخریب‌تابلو و‌ایستگاه اتوبوس)، به میزان 60 تا 80 درصد«گزینه‌ هیچ‌کاری یا صرفا ‌تذکردادن» را انتخاب کردند. امادر واکنش به سه نوع جرم دیگر، از سبک‌به‌سنگین شامل: مزاحمت (واژه‌های ‌زشت ومتلک)، مزاحمت ‌(اوباش‌گری) و مزاحمت (دست‌درازی به خانواده‌ها) به ترتیب 38درصد، 10درصد و 4درصد شهروندان «گزینه‌های هیچ‌کاری یا فقط ‌تذکر» را انتخاب نمودند. تحلیل رابطه سطح سواد وتحصیلات شهروندان، با واکنش آنها به مزاحمت متلک‌پرانی نشان داد، 52 درصد بی‌سوادان و صفردرصد تحصیلکردگان دکتری آماده درگیری (محدود یا کامل) بودند. شاخص آمادگی درگیری در مقابل مزاحمت متلک، در میان قشرخیلی‌پایین 70 درصد و در میان قشرخیلی‌بالا 18 درصد بود. توزیع فضایی نوع واکنش شهروندان به پدیده اوباشگری و مزاحمت برای خانواده‌ها در محله‌های سطح‌خیلی پایین 82 درصد آمادگی درگیری کامل یا محدود و درمحله‌های سطح خیلی بالا، 10 درصد آمادگی درگیری کامل یا محدود بود. نتیجه‌ نهایی نشان می دهد که متغیر‌های سواد، اشتغال، قشربندی، سطح‌‌محله، محل‌تولد، تبیین‌کننده نوع واکنش شهروندان (از چشم‌پوشی کامل تا درگیرشدن کامل) بوده است.

https://hgscaj.guilan.ac.ir/article_9610_fe7cd9be7c04b0104fd951eb643cefac.pdf